De wachtlijst is nu ook voor huishoudens
Tot 1 juli gold er voor kleinverbruikers, huishoudens en kleine bedrijven met een aansluiting tot 3×80 ampère, een uitzonderingspositie. Netbeheerders hielden voor hen capaciteit apart, ook in gebieden waar het net eigenlijk al vol zat. Die uitzondering is nu geschrapt. Sinds 1 juli belanden ook zij op dezelfde wachtlijst als grootverbruikers, die daar in sommige regio’s al sinds oktober 2023 op staan.
Het gevolg was voorspelbaar: een run op aanvragen in de aanloop naar de deadline. Netbeheerder Stedin zag het aantal aanvragen voor een zwaardere huisaansluiting in april pieken tot ongeveer vier keer het maandgemiddelde. Ook netbeheerders Liander en Enexis meldden een forse toename, specifiek van verzoeken om verzwaring. En dat terwijl de wachttijden nu al fors zijn: kleinverbruikers wachtten in 2025 gemiddeld 45 weken op een nieuwe aansluiting en 21 weken op een verzwaring, cijfers die met de bredere wachtlijst eerder oplopen dan afnemen.
Voor wie nu pas instapt, is het perspectief niet rooskleurig. Enexis houdt rekening met wachttijden ‘van enkele tot tien jaar’ in gebieden met netcongestie, omdat eerst het onderliggende midden- of hoogspanningsnet moet worden uitgebreid. Dat is geen vast getal voor elk huishouden, de daadwerkelijke wachttijd verschilt sterk per regio en per aansluiting, maar het geeft wel aan hoe extreem de opgelopen vertraging in de zwaarst getroffen gebieden kan zijn. In de regio Utrecht gaat het nog verder: daar worden voorlopig helemaal geen nieuwe of zwaardere aansluitingen meer verstrekt.
Niet elke verbouwing of verduurzaming vraagt om verzwaring
Opvallend is dat netbeheerders zelf hameren op een andere boodschap: vraag niet automatisch een zwaardere aansluiting aan. Liander laat weten dat het begrijpelijk is dat mensen dit uit voorzorg doen, maar dat er vaak meer mogelijk is binnen de bestaande aansluiting dan gedacht. Wie een warmtepomp, inductiekookplaat of laadpaal overweegt, krijgt het advies om dit eerst met een installateur door te rekenen. Een aansluitverzwaring kost niet alleen tijd, maar ook geld en is regelmatig helemaal niet nodig.
Heb je voor een thuisbatterij altijd 3-fase nodig?
Nee, dat is niet vanzelfsprekend. Of 1-fase volstaat of dat 3-fase nodig is, hangt vooral af van het vermogen dat je batterijsysteem laadt en ontlaadt en van wat er verder op dezelfde aansluiting draait.
Een standaard 1-fase aansluiting in Nederland levert doorgaans rond de 25 ampère op 230 volt, wat neerkomt op zo’n 5.750 watt. Veel thuisbatterijsystemen voor woningen zijn met een laad- en ontlaadvermogen van 3 tot 5 kW prima op zo’n aansluiting te gebruiken, zeker als je de batterij vooral inzet om zelf opgewekte zonnestroom op te slaan en ’s avonds terug te leveren aan het huis. In dat scenario concurreert de batterij niet continu met andere grootverbruikers zoals een warmtepomp of snellader, en blijft de totale belasting van de aansluiting binnen de marge.
Zodra het vermogen van het systeem oploopt richting 7 tot 10 kW en hoger of zodra de batterij wordt gecombineerd met een 3-fase laadpaal, warmtepomp én inductiekoken die tegelijk vermogen vragen, verandert het plaatje. Dan is 3-fase nodig om de belasting evenwichtig over de drie stroomdraden te verdelen en afschakeling te voorkomen.
Peak shaving als alternatief voor de wachtlijst
Een thuisbatterij kan het probleem van de wachtlijst ook juist verlichten, in plaats van er zelf een aanvraag aan toe te voegen. Met peak shaving vult de batterij automatisch bij op momenten dat meerdere apparaten tegelijk vermogen vragen, zodat de piekbelasting op de bestaande aansluiting binnen de grenzen blijft. Slim laadbeheer, waarbij bijvoorbeeld de laadpaal het vermogen automatisch afstemt op wat er nog beschikbaar is, werkt volgens hetzelfde principe.
Voor huishoudens die tegen het plafond van hun 1-fase aansluiting aanlopen, is dat een reëel alternatief voor een verzwaring waar je jaren op wacht. Een garantie dat een 3-fase aansluiting overbodig wordt, is het niet. Wel kan het de noodzaak ervan wegnemen, of in elk geval uitstellen.
Eerst rekenen, dan aanvragen
De aanbeveling van de netbeheerders geldt evengoed voor wie een thuisbatterij overweegt: laat eerst doorrekenen wat de bestaande aansluiting aankan, vóórdat je een aanvraag voor verzwaring indient. Past het systeem binnen 1-fase, dan bespaar je jaren wachttijd. Is 3-fase toch nodig, dan is het zaak dat zo vroeg mogelijk te regelen, de wachtlijst wordt voorlopig niet korter.